Ομιλίες

Ομιλία για το προσφυγικό (ΔΣΠ, 29 Μάρτη 2016)

Οι μετακινήσεις πληθυσμών είναι φαινόμενο σύμφυτο με την ιστορία του ανθρώπου. Μάλιστα, μου αρέσει να λέω ότι η πρώτη μετανάστρια στην ιστορία ήταν η γυναίκα που ήρθε από την Αφρική και κουβαλούσε στην κοιλιά της τον πρώτο άνθρωπο. Εκλαμβάνονται ως πρόβλημα τους 3 τελευταίους αιώνες που τα έθνη- κράτη στηρίχτηκαν πάνω στην Αρχή της καθαρότητας.

Στην Ελλάδα η μετανάστευση μέχρι το 1989 ήταν εντελώς περιφερειακό φαινόμενο, όπως φαίνεται και από την απογραφή 1981 και τον πολύ περιορισμένο αριθμό αλλοδαπών διαμενόντων στη χώρα μας. Ήταν απόρροια, κυρίως, διακρατικών σχέσεων και συμφωνιών, και αφορούσαν σε πολύ συγκεκριμένες επαγγελματικές κατηγορίες. Σε αυτό το σημείο θυμίζω τις συμφωνίες της 7ετίας με Πακιστάν για εργαζόμενους στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη του Περάματος.


Μετά το 1991 και τις αλλαγές που συνέβησαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η Ελλάδα βρέθηκε εντελώς ανέτοιμη κοινωνικά και νομοθετικά να υποδεχθεί τα μεταναστευτικά κύματα.


Η πρώτη νομοθετική απόπειρα να αντιμετωπιστεί η νέα πραγματικότητα είναι ο καθορισμός του καθεστώτος του «ομογενούς» και αυτό είναι μία ακόμη ελληνική μοναδικότητα παγκοσμίως. Πουθενά αλλού δεν υπάρχει ανάλογη νομοθετική ρύθμιση. Όλες αυτές οι διατάξεις αποπνέουν την επικρατούσα άποψη ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν έρθει στην Ελλάδα για να εργαστούν κάποια χρόνια και θα επιστρέψουν στην πατρίδα τους.


Ο Νόμος 3838/2010 για την ιθαγένεια είναι η πρώτη σοβαρή προσπάθεια να ρυθμιστούν τα θέματα που προέκυψαν από την εγκατάσταση αλλοδαπών στη χώρα μας. Μια βασική καινοτομία του και η τροποποίηση του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας αποτέλεσε η καθιέρωση ιδιαιτέρων διαδικασιών κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας για τα παιδιά των μεταναστών, τη λεγόμενη «δεύτερη γενιά».

Κάθε χώρα είναι πολύ διστακτική να παραχωρήσει την ιδιότητα του πολίτη στον «ξένο». Θυμίζω το άρθρο του Γεώργιου Βλάχου, τον Ιούλιο του 1928, το οποίο αναφερόταν στους πρόσφυγες του 1922. Σε αυτό έλεγε: «Δεν τους θέλομεν ούτε ως ψηφοφόρους, ούτε ως εκλογείς, ούτε ως εκλέξιμους, ούτε ως πολίτας δικαιουμένους να κυβερνούν την Ελλάδα».

Όποτε διευρύνεται η πολιτική κοινότητα (δικαίωμα ψήφου σε Εβραίους, γυναίκες κλπ), υπάρχουν μερίδες που αντιδρούν στο άνοιγμα αυτό. Απλά το πρόσωπο του Άλλου αλλάζει κατά περίσταση και ιστορική συγκυρία.


Κάθε χώρα έχει ακολουθήσει διαφορετική μεταναστευτική πολιτική:


Μεγάλη Βρετανία: χορηγεί σε διαφορετικά στάδια και διαφορετικές περιπτώσεις, τα κριτήρια των οποίων δεν είναι ούτε σταθερά ούτε απολύτως σαφή. Υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα ιθαγένειας και διαφοροποιεί την πολιτική της και ανάλογα με τη σχέση που έχουν οι αιτούντες με την Βρετανική Κοινοπολιτεία.


Γαλλία: μέχρι πρότινος η Γαλλία ήταν η χώρα που ακολουθούσε αυτό που ονομάζω επιδοματική μεταναστευτική πολιτική. Χορηγούσε την ιθαγένεια ως στοιχείο ένταξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης, και παρέχοντας επιδόματα ουσιαστικά τους απομόνωνε κοινωνικά, στοιβάζοντάς τους στα προάστια. Αποτέλεσμα; Τα γεγονότα του Νοέμβρη του 2005.


Ενδιαφέρον ιδιαίτερο παρουσιάζει η Γερμανία, μία χώρα που στήριζε τη χορήγηση ιθαγένειας στο δίκαιο του αίματος, όπως και η Ελλάδα με την τροποποίηση του νόμου το 1999.

Δίκαιο αίματος υπάρχει σε όλα τα κράτη. Αυτό που σηματοδοτεί την προοδευτικότητα είναι το μείγμα του με το δίκαιο του εδάφους, τις Αρχές του ανθρωπισμού και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.


Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο η απονομή υπηκοότητας δεν αρκεί για την ένταξη των μεταναστών στην κοινωνία. Αν δεν υπάρξει μεταναστευτική πολιτική και οργανωμένο και εμπνευσμένο πλέγμα πολιτικών κοινωνικής ενσωμάτωσης, η ιθαγένεια παραμένει ένα χαρτί στο συρτάρι. Μην ξεχνάμε ότι τα επεισόδια στα γκέτο των γαλλικών πόλεων έγιναν από Γάλλους πολίτες, όπως Βρετανοί πολίτες ήταν και αυτοί που έκαναν τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο Λονδίνο.


Η πολιτική του zero migration που είχε ως στόχο η Ευρώπη τα προηγούμενα χρόνια αποδείχθηκε μία φενάκη και αυτό καταδεικνύεται από την υπογραφή του «Ευρωπαϊκού Συμφώνου Μετανάστευσης και Προσφύγων» το 2008, το οποίο εκπονήθηκε από συντηρητικές κυβερνήσεις όπως αυτές των Μέρκελ, Σαρκοζύ.

Μεταξύ των άλλων, στο Σύμφωνο υπάρχει η παραδοχή ότι μέχρι το 2050 η γερασμένη Ευρώπη θα χρειαστεί 40 εκ. μετανάστες. Βέβαια, έχει σαφή κριτήρια επιλογής και χαρακτηριστικών αυτών, είναι οι μετανάστες που φαντασιώνεται η ευρωπαϊκή πολιτική ελίτ, άρα ουσιαστικά μιλά για «πορρώδη» σύνορα (ούτε κλειστά ούτε ανοικτά). Το πιο ενδιαφέρον σημείο βέβαια, το οποίο δεν κατέστη δυνατό να το εκμεταλλευτεί τότε η κυβέρνηση και το οποίο θα πρέπει, το έχω πει πολλές φορές, να το αναδεικνύει η ελληνική πλευρά, είναι ότι κάνει λόγο για ενιαία πολιτική ασύλου: όμως αυτό λογικά και νομικά έρχεται σε αντίθεση με την ύπαρξη του Δουβλίνο ΙΙ. Άρα κάθε τέτοια συζήτηση, η οποία είναι ουσιαστική και χρήσιμη, απαιτεί προηγούμενη κατάργησή του.

Βρισκόμαστε μπροστά στη μεγαλύτερη προσφυγική και μεταναστευτική κρίση από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, η οποία πλαισιώνεται από την πιο δεινή οικονομική κρίση.

Βρισκόμαστε στην αρχή και όχι στην κορύφωση της προσφυγικής κρίσης: Η απειλή, που πλέον είναι πραγματικότητα, για κλείσιμο των συνόρων, επιτάχυνε τις εξελίξεις. Το 1,5 εκ. Σύρων που ζει στο Λίβανο, το 1 στην Ιορδανία και τα 2,5 στην Τουρκία φανερώνουν με τον πιο εύγλωττο τρόπο την ταξικότητα της προσφυγιάς. Και φυσικά όλα εξαρτώνται από τις διεθνείς εξελίξεις και το τι μέλλει γενέσθαι, όχι μόνο στη Συρία, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή.

Η ελληνική κυβέρνηση, δέσμια των αδυναμιών της, τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, ανίκανη να τις προβλέψει και να τις συνδιαμορφώσει. Τα προβλήματα δεν προκύπτουν μόνο από τον διαγκωνισμό των συναρμόδιων Υπουργείων και Δομών, αυτό είναι σύνηθες και σε πολιτικό επίπεδο κατανοητό. Ευνοείται και από την αδυναμία συντονισμού και διαχείρισης από το ίδιο το Μαξίμου.

Η Ελλάδα αδυνατεί να αναδείξει τις αδυναμίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανταποκριθεί στα υπεσχημένα, είτε πρόκειται για θέσεις υποδοχής, είτε για υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό. Ενοχοποιημένη από τα μεγάλα λάθη της διαχείρισης της κρίσης και τις παλινωδίες των τελευταίων χρόνων, αποδέχεται το ρόλο του φταίχτη και του αδύναμου παίχτη και δε μιλά για την κρίση αλληλεγγύης της Ένωσης, την αδυναμία της να εφαρμόσει την συμπεφωνημένη πολιτική της Επιτροπής και όχι τις Εθνικές πολιτικές και να καταγγείλει την καταστρατήγηση των Διεθνών Συνθηκών: από τις 27 χώρες της Ένωσης και τις 80.000 θέσεις μετεγκατάστασης που συμφωνήθηκαν τον Οκτώβρη, μόνο τρεις χώρες έχουν ανταποκριθεί δίνοντας μόλις 2.000 θέσεις. Αντιθέτως, χώρες εμφανίζονται περίσσια πρόθυμες να στείλουν στρατό και αστυνομία, για να κλείσουν σύνορα τρίτης χώρας με κράτος-μέλος...

Η κυβέρνηση συμφώνησε σε μαζικές επαναπροωθήσεις. Ας είμαστε ξεκάθαροι: μαζικές επαναπροωθήσεις είναι απαράδεκτες, πρώτον, γιατί το άσυλο κρίνεται επί προσωπικής βάσης και όχι βάσει εθνικότητας, και δεύτερον, γιατί αποτελεί ευθεία παραβίαση των συνθηκών, αφού αποτελεί παρεμπόδιση στο άσυλο που προστατεύεται από τη Συνθήκη της Γενεύης και το συμπληρωματικό πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης. Το ίδιο ισχύει και για τις περίφημες ευθύνες της Τουρκίας να συγκρατήσει τις προσφυγικές ροές εντός του εδάφους της: από πότε η Ευρώπη της Δημοκρατίας και των Δικαιωμάτων ορίζει ρυθμιστή μία χώρα, την οποία η ίδια με αλλεπάλληλες Εκθέσεις των Οργανισμών και Οργάνων της αφήνει μετεξεταστέα στα θέματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων; Γιατί υπακούουμε στη φαντασίωση της ευρωπαϊκής πολιτικής ελίτ ότι ο πρόσφυγας οφείλει να παραμείνει σε μέρος που δεν είναι της επιλογής του;

Αναφορικά με την εμπλοκή του ΝΑΤΟ, είναι φυσικά πλέον ηλίου φαεινότερον πως η Κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική και Πολιτική Άμυνας έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει, αν ποτέ τα καταφέρει, προκειμένου να είναι σε θέση να διαχειρίζεται με ίδιες δυνάμεις τις κρίσεις της. Όσο η ευρωπαϊκή ενοποίηση εξαντλείται σε μονεταριστικές πολιτικές και οπισθοχωρεί σε θέματα πολιτικής ενοποίησης, θα προστρέχει στις Ατλαντικές δομές και θα δικαιώνει τους επικριτές της.

Αναφορικά με τα Κέντρα Μετεγκατάστασης ή προσωρινής παραμονής, τα οποία μερικές τοπικές κοινωνίες αρνούνται, εθισμένες στη νοοτροπία του μακριά από την αυλή μου: αν δικαιώσουν και επαληθεύσουν τον τίτλο τους, είναι απαραίτητα και χρήσιμα. Αν όμως, μετατραπούν σε κέντρα τύπου Αμυγδαλέζας, -αρνούμαι ακόμη και να σχολιάσω τις υποψίες για υπόγειες συνδιαλλαγές για μακρόχρονη «φιλοξενία» έναντι ευνοϊκής μεταχείρισης του χρέους-, θα βρουν απέναντι όλους εμάς που καταγγέλλαμε αυτά τα σύγχρονα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ο αναβαθμισμένος ρόλος του Υπουργείου Άμυνας, συνοδευόμενος και επισήμως πλέον από την τροπολογία που πέρασε από τη Βουλή και την αντίστοιχη ΚΥΑ κατόπιν και πρακτικά δίνει απεριόριστες αρμοδιότητες στον στρατό κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης αναφορικά με τη διαχείριση του ζητήματος, μας γεμίζει ερωτηματικά και όσο αυτά δεν απαντώνται πειστικά από την κυβέρνηση, τα ερωτηματικά θα γίνονται έντονη ανησυχία: το κοινωνικό έργο του στρατού οφείλει να περιοριστεί στα ζητήματα υποδομών και logistics: δεν μπορεί τα Κέντρα αυτά να φρουρούνται από στρατό, ούτε να προΐσταται των Δομών στρατιωτικός, όταν επιτόπου επιχειρούν ΜΚΟ και Διεθνείς Οργανισμοί. Και δεν μπορούμε να πορευόμαστε με την ελπίδα πως ο εκάστοτε αξιωματικός, υπεύθυνος για το ένα ή το άλλο Κέντρο, θα φανεί να κατέχει το γνωστό ελληνικό «φιλότιμο», ή θα έχει αυξημένες κοινωνικές ευαισθησίες για ένα τόσο λεπτό θέμα, αντί να παραμένει προσκολλημένος στην πιστή εκτέλεση διαταγών, όποιες κι αν αυτές προκύψουν να είναι στο εγγύς ή μεσοπρόθεσμο μέλλον. Τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων δεν έχουν εκπαίδευση για τέτοια εκτεταμένη σε χώρο, χρόνο, προσωπικό και αρμοδιότητες εμπλοκή σε θέματα ανθρωπιστικής κρίσης και μάλιστα εκτάκτου ανάγκης και κυρίως, σε μια Δημοκρατία με τα πολιτειακά χαρακτηριστικά της δική μας, δεν πρέπει να έχουν. Αποτελεί θεσμική εκτροπή και –κινδυνεύοντας να κατηγορηθώ για «αριστερές εμμονές»- το έχουμε πληρώσει πολύ ακριβά στο παρελθόν.

Σε κάθε περίπτωση, η στρατιωτικοποίηση του προσφυγικού γυρίζει την Ευρώπη στα χρόνια του Μεσοπολέμου.

Μόνο μεγάλο προβληματισμό μπορεί να δημιουργήσει η εικόνα μερικών χιλιάδων προσφύγων και η αναμενόμενη αντίδρασή τους, όταν διαπιστώσουν πως είναι επ΄ αόριστον έγκλειστοι υπό καθεστώς ενός ιδιότυπου στρατωνισμού – κράτησης. Ειδικά τώρα, που επί της ουσίας τα σύνορα έχουν ήδη κλείσει και η απόγνωση των προσφύγων μεγαλώνει, και το αίσθημα αυτό, με τον καιρό, μοιραία θα κλιμακώνεται, με τις ανάλογες αντιδράσεις. Αντιδράσεις όμως που ήδη υπάρχουν από ορισμένες τοπικές κοινωνίες και με νέες να ξεσπούν, με την «ενθάρρυνση», φυσικά, και της ΧΑ. Φανταστείτε λοιπόν στο εγγύς μέλλον, ένα αλαλάζον πλήθος έξω από ένα τέτοιο Κέντρο, μέσα στο οποίο καταλύουν απεγνωσμένοι πρόσφυγες, και ανάμεσά τους, ο στρατός να τους χωρίζει. Αν πιστεύουμε πως ο στρατός (ο ίδιος στρατός που δεν μπορεί ή δεν έχει διάθεση να λύσει έστω τις παθογένειες και ανισότητες μέσα στους κόλπους του) πρέπει να έχει έναν τέτοιο εκτεταμένο ρόλο εντός της ελληνικής επικράτειας για ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα (από πάρα πολλές απόψεις, αλλά ας μην επεκταθώ), μάλλον βαδίζουμε σε επικίνδυνα μονοπάτια.

Επίσης, δεν μπορούμε να παίρνουμε τη θετική στάση μιας τοπικής κοινωνίας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως επ΄ άπειρον δεδομένη, σε περίπτωση μη τήρησης του αρχικού σχεδίου περί σύντομης παραμονής των ανθρώπων αυτών στα Κέντρα, αλλά μετατροπής του σε μια ημιμόνιμη κατάσταση με άγνωστη κατάληξη, και μάλιστα τηρουμένων όλων των μέτρων στρατιωτικής ασφάλειας, με την εικόνα που αυτό δίνει για τη μεταχείριση προσφύγων αλλά και όλων των μη ένστολων, εθελοντών και άλλων, που σπεύδουν σε βοήθεια.

Είναι η ντροπή της Ευρώπης όταν η ορολογία που χρησιμοποιούμε για τους πρόσφυγες προσομοιάζει με αυτή που χρησιμοποιούμε για τα απορρίμματα. Διαβάζουμε συνέντευξη του Όγκεν Φρόιντ, αυστριακού σοσιαλδημοκράτη ευρωβουλευτή, με τίτλο «Όποιος δεν θέλει πρόσφυγες να πληρώσει». Διαβάζουμε δηλώσεις του δημάρχου Αθηναίων, Γ. Καμίνη «Καθαρίσαμε την Πλατεία Βικτωρίας».


Είναι η ντροπή της Ελλάδας, η οποία, και χωρίς να παραβλέπω τις νομικές και τεχνικές δυσκολίες, εργαλειοποιεί τους πρόσφυγες της Ειδομένης χρησιμοποιώντας τους ως μέσο πίεσης στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.

Είναι ντροπή της Ευρώπης το πόσο μοιάζουν οι συζητήσεις των Συνόδων για το προσφυγικό με τις αντίστοιχες της Διάσκεψης του Εβιάν το 1938, που οδήγησαν στο Ολοκαύτωμα, αυτόν τον παραλογισμό της ιστορίας.

Δε θα κουραστώ να το λέω: η λύση στο προσφυγικό είναι η εξασφάλιση ασφαλούς διόδου από την Τουρκία στην Ευρώπη. Φαντάζει υποκριτικό να μιλάς για αυτούς που χάνουν τη ζωή τους στο Αιγαίο, όταν δε θέλεις να ακούσεις για κατάργηση της Οδηγίας 2001/51/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ουσιαστικά υποβάλλει τους πρόσφυγες σε ένα τεστ επιβίωσης στο οποίο θα αναδειχθεί νικητής ο πιο νέος, ο πιο υγιής, ο πιο δυνατός, ο πιο πλούσιος. Όπως είναι υποκριτικό να κλείνεις τα μάτια στην ύπαρξη του φράχτη στον Έβρο, τον οποίο ως αντιπολίτευση, και ορθώς, ονόμαζες μνημείο αναλγησίας.

Αποτελεί επιτακτική ανάγκη η θεσμοθέτηση κοινού μηχανισμού ευρωπαϊκού ασύλου, κάτι το οποίο, φυσικά, απαιτεί προηγούμενη κατάργηση του Δουβλίνο ΙΙ.

Αυτό που συμβαίνει στο Αιγαίο δεν είναι τραγωδία: τραγωδία είναι μία φυσική καταστροφή που προκαλεί δεκάδες χιλιάδες θύματα. Αυτό που συμβαίνει στο Αιγαίο είναι το χρονικό πολλών προαναγγελθέντων θανάτων, που φέρουν την υπογραφή της πολιτισμένης Ευρώπης του Διαφωτισμού.

Όσο και οι τελευταίες δίοδοι κλείνουν, οι ροές θα πυκνώνουν, καθώς όλοι θα προσπαθούν να αδράξουν την τελευταία ευκαιρία να περάσουν απέναντι και οι λαθροδιακινητές θα τρίβουν τα χέρια τους.

received 1033830940043799

Χαιρετισμός στο Ετήσιο Συνέδριο SM@Rt Cities – Digit@l Citizens (Αθήνα, 29 Μάρτη 2016)

Εκ μέρους της Παρέμβασης για την Αττική σας ευχαριστώ για την πρόσκληση και σας συγχαίρω για την επιλογή του θέματος, που άπτεται του σκληρού πυρήνα των προβλημάτων της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης.

Η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση στοχεύει στην ελαχιστοποίηση της προσωπικής συναλλαγής μέσω των αυτοματοποιημένων διαδικασιών, των one stop shops, με παράλληλη αύξηση της παραγωγικότητας λόγω της ελαχιστοποίησης διεκπεραιωτικών εργασιών.

Το 2016 η ελληνική Δημόσια Διοίκηση οφείλει να εξαντλήσει τις προσπάθειές της να μεγιστοποιήσει τις δυνατότητες του νεότερου σε ηλικία δυναμικού, που είναι ικανό να υποστηρίξει και να επαυξήσει το εύρος διείσδυσης της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης στην καθημερινότητα του πολίτη.

Η ψηφιακή εποχή έχει οδηγήσει στην τυποποίηση ενός αριθμού διαδικασιών και την ενοποίηση βάσεων δεδομένων ανά τους φορείς του δημοσίου γενικότερα. Ήδη αυτό είναι πραγματικότητα πχ για τις στρατολογικές υπηρεσίες και τα ΚΕΠ.

Όμως στην Ελλάδα έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε ακόμη, και σε αυτόν τον τομέα. Πρέπει να επεκταθεί η ηλεκτρονική ενοποίηση μεταξύ ΟΤΑ και κεντρικής διοίκησης, καθώς αποτελεί ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό όπλο και κατά της διαφθοράς.

Αποδεδειγμένα οδηγεί στη μείωση της ταλαιπωρίας των πολιτών για διεκπεραίωση κάθε είδους συναλλαγών με το Δημόσιο, και παράλληλα αποτελεί κίνητρο για περαιτέρω εξοικείωση των μεγαλύτερων και μεσαίων ηλικιών γενικά με την τεχνολογία και το ίντερνετ.

Παράλληλα, η ηλεκτρονική διακυβέρνηση είναι ένα απαραίτητο όπλο στη δημιουργία ενός κρατικού μηχανισμού πιο φιλικού προς τον πολίτη, πιο ελκυστικού και που θα αμβλύνει σταδιακά την επικράτηση του στερεοτύπου του απαρχαιωμένου δημοσίου. Αναλογιστείτε πόσο σημαντικό είναι αυτό, όταν πρόκειται για τον πιο κοντινό στον πολίτη φορέα, που είναι οι ΟΤΑ, που θα τους βοηθήσει να εξοικονομήσουν και πόρους, αφού είναι η πλέον γραφειοκρατική Δομή, ενός άκρως γραφειοκρατικού κράτους.

Τολμώ εδώ να φέρω ως παράδειγμα τα capital controls: αν μη τι άλλο το ένα και μόνο καλό που επέφεραν ήταν η ραγδαία αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, και πέραν των καρτών, του e-banking. Αυτή η κουλτούρα πρέπει να επικρατήσει γενικότερα και καθολικά και στις συναλλαγές με το δημόσιο και την αίτηση εγγράφων.

Εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες του Συνεδρίου, του οποίου τα συμπεράσματα θα μελετήσουμε με μεγάλο ενδιαφέρον.

 

3-3

(Video) Ελλάδα & Ευρώπη στη δίνη του προσφυγικού (Θεσσαλονίκη, 16 Μάρτη 2016)

1

Τοποθέτηση στο Forum για τους Ρομά Δυτικής Αττικής (Ελευσίνα, 8 Μάρτη 2016)

Αφού ευχαριστήσω για την ευγενική πρόσκληση, ξεκινώ λέγοντας ότι δεν ανήκω στην πλειοψηφούσα παράταξη, ανήκω στην ελλάσσονα αντιπολίτευση, οπότε θα μου ήταν πολύ εύκολο να εξαντλήσω την τοποθέτησή μου στη βολική και συνήθη θέση της εύκολης κριτικής και του κουνήματος του δακτύλου.
Η περίπτωση του Αντιπεριφερειάρχη κ. Βασιλείου, δεν αφήνει όμως τετοια περιθώρια: από την αρχή της θητείας του έδειξε ότι τα θέματα των Ρομά της περιοχής είναι πολύ ψηλά στην ατζέντα του με τρόπο αυθεντικό, σε μία περιοχή μάλιστα που κατέχει τη θλιβερή πρωτιά της σειράς καταδικών από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για το σχολείο γκέτο του Ασπροπύργου και είναι πολύ θετικό ότι ανάμεσά μας βρίσκονται εκπαιδευτικοί, οι οποίοι τοποθετήθηκαν με τόση ευαισθησία.
Ας μην ξεχνάμε, ότι με τις δικές του άοκνες προσπάθειες, ήδη από πέρσι, είναι η πρώτη φορά που τα παιδιά Ρομά της περιοχής δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα στη μεταφορά τους στο σχολείο.
Και όλα αυτά μέσα στο ασφυκτικό δημοσιονομικό πλαίσιο, που μας οδηγεί, αναπόφευκτα, στη σκέψη των χρημάτων που σπαταλήθηκαν τόσα χρόνια χωρις κανένα αποτέλεσμα: κονδύλια για κοινωνική ένταξη, σχολική ενσωμάτωση, η θλιβερή ιστορία με τα δάνεια στους Ρομά και μάλιστα με εγγύηση του ελληνικού δημοσίου.

Οι Ρομά είναι η πιο μειονότητα από τις μειονότητες, καταδικασμένοι στην αφάνεια, αφού δεν υπάρχει καμία κρατική οντότητα η οποία να δίνει μάχες για τα δικαιώματά τους και να προωθεί τα θέματά τους στους Διεθνείς Οργανισμούς.
Η εφαρμογή των αποφάσεων των Διεθνών Οργανισμών για θέματα Ρομά γίνεται αντιληπτή από σημαντικό, δυστυχώς, κομμάτι κρατών ως φιλανθρωπία ή αλληλεγγύη, ενώ είναι συμβατική υποχρέωση, όπως αυτό προκύπτει από την παρουσία των κρατών στα διεθνή φόρα.
Στις περιόδους της οικονομικής κρίσης, αλλά και της ιδιότυπης, με τις επιμέρους ιδιαιτερότητες, έξαρσης του εθνικισμού, η προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων φαντάζει πολυτέλεια. Όμως, απάντηση στις σύγχρονες πολιτικοκοινωνικές στρεβλώσεις, όπως ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, ο νεοναζισμός, είναι ακριβώς αυτή: περισσότερα δικαιώματα, περισσότερη δημοκρατία, ενίσχυση του Κράτους Δικαίου.
Ακόμη και στις χώρες όπου υπάρχει επαρκές νομοθετικό πλαίσιο και πλήρης εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), έχουμε να αντιμετωπίσουμε στερεότυπα και προκαταλήψεις που δυσχεραίνουν το έργο ακόμη και των πιο ευέλικτων και συνεργάσιμων Διοικήσεων. Δεν εθελοτυφλώ: οι αρνητικοί συνειρμοί εναντίον των Ρομά συντηρούνται και ενισχύονται και από τη σχετικά αυξημένη εγκληματικότητα μεταξύ τους, που δεν οφείλεται βέβαια σε κάποιο εγγενές χαρακτηριστικό της φυλής, αλλά στα υψηλά επίπεδα φτώχειας στις τάξεις τους.
Ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε ως ευρωπαϊκές κοινωνίες του 21ου αιώνα είναι μακρύς και περνά μόνο μέσα από την παιδεία και την ευαισθητοποίηση, καθώς και τη συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών, διαδικασία χρονοβόρα και επίπονη, αλλά επιτακτική ανάγκη.
Το στεγαστικό αναδεικνύεται ως το κυριότερο διακύβευμα, από την εξέλιξη του οποίου εξαρτάται και η πρόσβαση σε δημόσια αγαθά (ιατρική - προνοιακή μέριμνα, εκπαίδευση κ.ά.). Η ανεργία είναι ιδιαίτερα υψηλή και, μάλιστα στη Δυτική Αττική, συνδέεται άμεσα με τις νομοθετικές ρυθμίσεις που ακολούθησαν τη γρίπη των πουλερικών, καθώς σημαντικό μέρος του Ρομά πληθυσμού της περιοχής ασχολούνταν με το εμπόριο ζώντων πουλερικών.
Οι δύο παραπάνω διαπιστώσεις οδηγούν, μοιραία, στην επόμενη: εξαιρετικά μεγάλη σχολική διαρροή. Και όλα μαζί, οδηγούν στον κοινωνικό αποκλεισμό.
Στην Αττική προσπαθούμε να ολοκληρώσουμε τη χαρτογράφηση των προβλημάτων, καθώς χωρίς στατιστικά στοιχεία δεν μπορούμε να έχουμε πλήρη εικόνα για βασικά θέματα, όπως ο βαθμός πολιτογράφησης, οι πρόωροι γάμοι κλπ.
Θα κλείσω σημειώνοντας ένα μεγάλο πρόβλημα που έχω αντιμετωπίσει, όχι μόνο ως πολιτικός, αλλά ως ενεργός πολίτης που δραστηριοποιείται δεκαετίες στο πεδίο: Υπάρχουν πάρα πολλές επικαλύψεις αρμοδιοτήτων φορέων, κρατικών δομών, ΜΚΟ, Διεθνών Οργανισμών, που κάνουν τη λήψη και εφαρμογή αποφάσεων εξαιρετικά δυσχερή και διασπαθίζουν δυνάμεις.
Η Παρέμβαση για την Αττική θα συνεχίσει να είναι αρωγός στις προσπάθειες της Περιφέρειας στα θέματα Ρομά.

 

received 1016228641804029

"ΜΜΕ και προσφυγική κρίση" Φόρουμ για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Θεσσαλονίκη 17 - 20 Δεκεμβρίου)

Αυτός ο αιώνας χαρακτηρίζεται ως «ο αιώνας των προσφύγων», καθώς υπολογίζονται σε 250 εκατομμύρια οι άνθρωποι που είναι υπό τον κατατρεγμό πολέμων, οικονομικών στερήσεων και αδυναμία βιοπορισμού, ώστε να αφήνουν τον τόπο τους ψάχνοντας ασφάλεια και ευκαιρίες.
Τα ΜΜΕ είναι βασικοί διαμορφωτές της κοινής γνώμης. Η πλειονότητα του κοινού δεν έχει τη δυνατότητα καθημερινής επαφής με πρόσφυγες, γι' αυτό οι πεποιθήσεις της και η γνώση της για τις μειονότητες διαμορφώνεται κυρίως από τα ΜΜΕ. Οι μετανάστες - πρόσφυγες αποτυπώνουν κοινωνικές ομάδες των οποίων οι ανάγκες αφενός παραβάλλονται και αφετέρου το να τις εκπληρώσεις αναδεικνύει συχνά την αδράνεια των κρατών προς συγκρότηση και εφαρμογή πολιτικών, όσο μάλιστα η νόρμα στις πολιτικές που εφαρμόζονται είναι καθρέφτης της μεταναστευτικής φιλοσοφίας των κρατών υποδοχής. Τα ΜΜΕ με το προνόμιο του δημόσιου λόγου, συντείνουν συνήθως στη μη αποδοχή των προσφύγων - μεταναστών. Το πιο σύνηθες είναι πως ορίζονται σαν αίτιο των κοινωνικο-οικονομικών προβλημάτων και οι άμεσοι αυτουργοί στην όξυνση της εγκληματικότητας. Μέσα από την παρουσίαση της είδησης εκφράζονται οι εθνικές προκαταλήψεις και οι υπονοούμενες στερεοτυπικές πεποιθήσεις.
Η σημερινή παρουσίαση επικεντρώνεται στην ορατότητα που είχε η προσφυγική κρίση και η διαχείρισή της από την Ελλάδα στα Διεθνή και Ελληνικά ΜΜΕ.
Και στις δύο περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της ποσοτικής ανάλυσης περιεχομένου για να εξεταστούν οι απεικονίσεις όλων των κρατών που υπάρχουν στην ειδησεογραφία για το προσφυγικό ζήτημα σε σχέση με την Ελλάδα και με βασικούς πυλώνες εισόδου των προσφύγων στην χώρα όπως η Λέσβος και η Κως για την περίοδο ενός χρόνου σε επτά διεθνή δίκτυα. Η αναζήτηση των δημοσιευμάτων έγινε με λέξεις κλειδιά στους διαδικτυακούς τόπους CNN (76), DEUTSCHE WELLE (112), BBC (156), FRANCE24 (89), EURONEWS (46), FOX (101) και AL JAZEERA (172). Σε αυτά τα δημοσιεύματα κατεγράφησαν 3456 απεικονίσεις κρατών και 1234 απεικονίσεις τόπων. Από αυτές, 2235 απεικονίσεις αφορούν την εικόνα της Ελλάδας ως χώρα, 450 την Λέσβο και 230 την Κω.
Χρησιμοποιήθηκε το πρωτόκολλο κωδικοποίησης State-mapping, το οποίο επικεντρώνεται στην ορατότητα της χώρας, στην αξιολόγησή της καθώς και στα ερμηνευτικά σχήματα τα οποία συγκροτούν την εικόνα της. Εξετάζεται η συγκρότηση της κρατικής εικόνας σε όρους στρατηγικής, μελοδράματος, προβλήματος, σύγκρουσης, φόβου, ελπίδας, θετικών επιδράσεων, αρνητικών επιπτώσεων καθώς και κυριαρχίας/ηγεμονικής προβολής, καθώς επίσης η μορφή του φοβικού επιχειρήματος (ρίσκο – απειλή) και το είδος του φόβου με το οποίο διασυνδέεται η χώρα.
Η εικόνα της κρίσης συνδυάζει την ορατότητα με χαμηλή αξιολόγηση. Αυτή η συνθήκη φαίνεται εν μέρει, μόνον, να ισχύει για την Ελλάδα. Η ειδησεογραφία για το προσφυγικό είναι έμπλεη ερμηνευτικών σχημάτων όσον αφορά τους πρόσφυγες, αλλά κάνει πολύ πιο περιορισμένη χρήση ερμηνευτικών σχημάτων στην πλαισίωση της κρατικής εικόνας. Για την περίπτωση της Ελλάδας, το κυρίαρχο πλαίσιο που χρησιμοποιείται είναι αυτό του προβλήματος. Γενικά, η ειδησεογραφία του προσφυγικού παράγει σε περιορισμένο βαθμό την εικόνα της κρίσης για την Ελλάδα.
Η εικόνα αυτή είναι πολύ λιγότερο έντονα αρνητική από την εικόνα που έχει παράγει η ειδησεογραφία για την Ελληνική οικονομική κρίση. Με το προσφυγικό η Ελλάδα βιώνει μίαν αρνητική κατάσταση για τη δημιουργία της οποίας δεν ευθύνεται η ίδια. Το προσφυγικό, στον βαθμό που, δευτερογενώς, θυματοποιεί και την Ελλάδα, παράγει για τη χώρα την εικόνα του άξιου βοηθείας θύματος, σε αντιδιαστολή με την οικονομική κρίση η οποία στο μεγαλύτερο μέρος έχει παράγει την εικόνα του ανάξιου βοήθειας θύματος.
Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι η εικόνα αλλάζει άρδην τους τελευταίους μήνες όταν μεταβάλλεται σταδιακά η στάση των Ευρωπαίων απέναντι στην Ελλάδα και τη στάση της στην προσφυγική κρίση. Τα δημοσιεύματα πολλαπλασιάζονται με γεωμετρική πρόοδο και αποκτά προεξέχουσα θέση στη διεθνή ειδησεογραφία, καθώς χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία πλέον δεν μπορούν να συγκρατήσουν στα εδάφη τους τον όγκο των προσφυγικών ροών και οι πρόσφυγες προσπαθούν να βρουν διέξοδο προς τις πλούσιες χώρες της Ευρώπης. Επιπλέον, όσο αυξάνονται οι ψίθυροι για ενδεχόμενη έξοδο της Ελλάδας από το Σέγκεν, πληθαίνουν τα δημοσιεύματα για την πλήρη επιχειρησιακή αδυναμία της Ελλάδας να παράσχει τις αναγκαίες διευκολύνσεις στους πρόσφυγες. Οι, τουλάχιστον, ατυχείς δηλώσεις Υπουργών της κυβέρνησης περί εξαγωγής τζιχαντιστών έχουν μεγάλη ορατότητα κυρίως στα Ευρωπαϊκά ΜΜΕ, όπως φαίνεται στη διαφάνεια.
Οι επιθέσεις στο Παρίσι ξαναφέρνουν ένα κύμα επιθέσεων του Διεθνούς Τύπου στην Ελλάδα. Εκτενής αναφορά για τους ελλιπείς ελέγχους και συσχετισμός οικονομικής κρίσης και μίας χώρας υπό διάλυση με τη διαχείριση μίας τόσο δύσκολης επιχείρησης.
Έχουμε πλέον φτάσει στην περίπτωση που αφηγήσεις με αρνητικό πρόσημο επικάθονται η μία στην άλλη και λειτουργούν σωρευτικά αποδομώντας, σε συνδυασμό, πλήρως την εικόνα της χώρας στα μάτια του παγκόσμιου ακροατηρίου.
Στο επίπεδο των τόπων, η Λέσβος και η Κως έχουν αναπτύξει μία εικόνα η οποία είναι αυτοτελής ως προς την εικόνα της Ελλάδας. Η ειδησεογραφική κάλυψη των δύο νησιών έχει την απαιτούμενη ένταση, έκταση και σαφήνεια χαρακτηριστικών για να σχηματοποιήσει στο μυαλό των ακροατών μία αυτοτελή γνωσιακή δομή που αποτελεί την βάση λειτουργίας αυτοτελούς προσλαμβανόμενης εικόνας, που συγκροτείται πρωτίστως σε όρους προβλήματος.
Δύο τελευταία στοιχεία: Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να μελετηθεί ο διαφορετικός τρόπος αντιμετώπισης Ιταλίας και Ελλάδας από τον Διεθνή Τύπο. Και σίγουρα, αυτό δεν οφείλεται στη διαφορά αντίδρασης και στην ποιότητα της διαχείρισης της ουσίας του προβλήματος από πλευράς Ιταλίας. Η Ιταλία δουλεύει συστηματικά την εικόνα της με ολοσχερώς διαφορετικές αφηγήσεις και ακολουθεί συστηματικά τα δύο τελευταία χρόνια τις συμβουλές των ειδικών του place branding, προκειμένου να μην γίνει συσχετισμός συγκεκριμένων τόπων με τραγικά συμβάντα.
Και τέλος, τα Διεθνή ΜΜΕ δίνουν πολύ μεγαλύτερη ορατότητα στη συμβολή ΜΚΟ, Διεθνών Οργανισμών και εθελοντών απ' ό,τι τα αντίστοιχα ελληνικά.
Αναφορικά με τα ελληνικά ΜΜΕ, επικεντρωθήκαμε μόνο στον Τύπο σε ένα διάστημα σαράντα ημερών (1η Νοέμβρη έως και 10 Δεκέμβρη), εξετάζοντας τα δημοσιεύματα των εφημερίδων: ΤΑ ΝΕΑ, το Έθνος, η Εφημερίδα των Συντακτών και η Καθημερινή.
Οι ειδήσεις που επιλέγονται και το πώς παρουσιάζονται επηρεάζονται από συνιστώσες σχετικές με τα ιδιοκτησιακά καθεστώτα των ΜΜΕ, τους πολιτικούς τους συσχετισμούς, και τον έλεγχο. Άρα ο δημοσιογράφος περιορίζεται στην παρεκκλίνουσα παρουσίαση της είδησης, αφομοιώνοντας το ύφος που ταυτίζεται με το Μέσο/εργοδότη. Τα συμβατικά σχήματα στις ειδήσεις είναι προδιαγραφόμενα βάσει των πολιτικών με τρόπο που δεν αποπέμπονται τα κυρίαρχα στερεότυπα, κι έτσι διατηρείται και η προκατειλημμένη εικόνα για τους πρόσφυγες.
Τους τελευταίους αιώνες η ιστορία του λαού της Ελλάδας για παράδειγμα, είναι μια ιστορία μετακινήσεων: προσφυγιά και μετανάστευση. Αυτές οι αέναες μετακινήσεις συνθέτουν μια ιστορία κοινή για όσους ζουν σ' αυτό τον τόπο. Πόσοι γνωρίζουν αυτή την πραγματικότητα και πόσο η εκπαίδευση και η παιδεία (παιδεία που μεταδίδεται και από τα ΜΜΕ) συμβάλλει στη μετάδοση αυτής της μνήμης;
Ο ορισμός της είδησης βασίζεται στην κρατούσα εικόνα του ισχυρού που καθορίζει ποια είναι τα κοινωνικά προβλήματα. Προσέγγιση που διασαφηνίζει πως η μορφή του λόγου κρίνει σημαντικά την εθνική προκατάληψη και ξενοφοβία καθώς η πεποίθηση των κοινωνιών προς τους πρόσφυγες πλάθεται έντονα από την κοινή, δημόσια κι επαναλαμβανόμενη χρήση της γλώσσας. Ο τίτλος φιλοκυβερνητικής εφημερίδας «Προσφυγικός εφιάλτης» δε διαφέρει καθόλου από άλλους, φανερά, ξενοφοβικούς και είναι πολύ πιο επικίνδυνος σε βάθος χρόνου. Ο τρόπος που ασκείται η χρήση του λόγου στην είδηση συνθέτει κοινωνική και γνωστική πρακτική με την αρνητικότητα στην παροχή της είδησης να ενέχει την κυρίαρχη κουλτούρα με κωδικοποιήσεις στο πως δομείται ένα κείμενο σχετικό με την κάθε είδηση.
Δε γίνεται καμία διάκριση μεταξύ μεταναστών, προσφύγων, αιτούντων άσυλο οπότε άνευ σημασίας να σημειώσω ότι ουδείς λόγος γίνεται για άλλες πιο ευαίσθητες διακρίσεις όπως οι ανήκοντες στις γκρίζες ζώνες, οι ανέφικτοι επιστροφείς, οι κλιματικοί μετανάστες, οι πρόσφυγες λόγω σεξουαλικής ταυτότητας.
Η ελληνική δημοσιογραφία επικεντρώνεται στο θέμα «Πρόσφυγας» μόνο από τη σκοπιά των προβλημάτων: αυτοί που έρχονται να επιτείνουν την ανεργία, αυτοί που για το χατήρι τους σπαταλούνται πόροι σε μία εποχή δεινής οικονομικής κρίσης, η επιδότηση ενοικίου και η πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, δυνατότητες που στερείται εγχώριος πληθυσμός.
Για τα ελληνικά ΜΜΕ καλός ξένος ήταν, ανέκαθεν, ο πλούσιος επενδυτής από το εξωτερικό: η ουσία του στερεότυπου αναλλοίωτη, η έκφανση αλλάζει: ο θείος από την Αμερική έχει γίνει σήμερα ο Καταριανός επενδυτής.
Ακόμα και η θετική ειδησεογραφία για τη φιλανθρωπία των κατοίκων και την αποτελεσματικότητα των τοπικών αρχών αναπαράγει την εικόνα του προβλήματος. Τα νησιά αυτά μετά το πέρας της προσφυγικής κρίσης χρειάζονται συστηματικές προσπάθειες αποκατάστασης της εικόνας τους με ολοσχερώς διαφορετικές αφηγήσεις.
Στα δημοσιεύματα πρωταγωνιστής είναι το ατομικό ανθρώπινο δράμα (η εικόνα του μικρού Αϋλάν κάνει τον γύρο του κόσμου, όπως και η αφήγηση του Σύρου πατέρα ο οποίος γυρνά στη Συρία να θάψει τα πνιγμένα παιδιά του, δηλώνοντας ότι δε θα επιστρέψει στην Ευρώπη αφού η προσπάθειά του ήταν συνδεδεμένη με την επιθυμία του να παράσχει μια καλύτερη ζωή στα παιδιά του, λόγος ο οποίος πλέον εξέλειψε) και όχι οι συνολικές ανθρωπιστικές επιπτώσεις της κρίσης και οι διεθνείς διαστάσεις του ζητήματος. Η πλαισίωση είναι σχεδόν πάντα προσωποποιημένη, δραματοποιημένη και συγκινησιακή.
Τα τελευταία χρόνια, λόγω της οικονομικής κρίσης, δεν υπάρχουν στα ελληνικά ΜΜΕ δημοσιογράφοι εξειδικευμένοι στα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Το εκπαιδευτικό σύστημα, η κοινωνία, τα ΜΜΕ, οι πολιτικές πρακτικές και όσοι διαμορφώνουν κουλτούρα, φέρουν το βάρος της ευαισθητοποίησης της ελληνικής κοινής γνώμης σε ζητήματα προσφυγιάς και μετανάστευσης και να αναγνωρίζουν τον πλουτισμό και δυναμισμό που προκύπτει μέσα από τη συνδιαλλαγή με τον «ξένο». Τα ΜΜΕ ελάχιστα προωθούν τέτοια κουλτούρα, με μια υπολανθάνουσα λειτουργία.

 

1061122 966322560127971 1166160711 n

Copyright © 2012. www.mariayannakaki.gr | Όλα τα νέα σήμερα newspolis.gr | Designed by Shape5.com

Η επίσημη ιστοσελίδα της Μαρίας Γιαννακάκη | υποψηφιοι, Αττική, περιφέρεια, Παρέμβαση, για την Αττική, Β' Πειραιά, Κορυδαλλός, Κερατσίνι, Νίκαια, Δραπετσώνα, Αγ. Ιωάννης, Ρέντης, Πέραμα, Πειραιάς, Ανθρώπινα, δικαιώματα, LGBT, ισότητα, Εξωτερική, πολιτική, Εθνική Άμυνα, Τουρκία, Κύπρος, Κυπριακό, Ευρωπαϊκή, Ένωση, ομοφυλόφιλοι, Ρομά